Cá về bến

Tại cảng cá Thọ Quang. Ngày biển động, vẫn có vài chiếc thuyền chuyển cá lên bờ. Chủ tàu tranh thủ bước vào quán cóc làm ly café, để mặc cá cho đầu nậu thu mua. Không khí có vẻ trầm lắng. Dù cách đó vài bước chân, ở khu vực chợ đầu mối thủy sản, kẻ mua, người bán vẫn tấp nập…

Những bao cá như thế này được chủ tàu bán với giá 3.000 đồng/kg.

Nghịch lý nơi cảng cá

Như một lẽ tự nhiên, ngày gió mưa ầm ào, bản tin thời tiết liên tục xuất hiện những cơn bão xa gần, giá cá ở chợ khi nào cũng đắt. Mỗi khi như thế, thường người mua được tiểu thương giải thích: Biển động, lượng cá về ít nên giá cao. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi, có một sự thật khác đang diễn ra nơi cảng cá.

Cập cảng Thọ Quang tránh cơn bão số 7 sau 15 ngày lênh đênh trên biển, anh Phùng  Đình Bảo, chủ tàu QNg 98291 Ts không mấy mặn mà khi nghe chúng tôi hỏi sản lượng cá thu được sau chuyến đi. Anh nói, vào mùa biển động năm nay, sản lượng cao hơn năm ngoái nhưng giá cả thấp nên sau khi trừ các khoản chi phí, tiền thu lại không đáng là bao. Chưa kể, so với cách đây 4 tháng, con cá lạt xuất khẩu có giá 90.000 đồng/kg thì nay chỉ còn 65.000 đồng/kg. Cá lạt vàng 140.000 đồng/kg, nay rớt xuống 100.000 đồng/kg. Cá nục 20.000/kg, cá bã trầu 30.000/kg, cá tím 30.000/kg, cá đù 35.000/kg; mực nang 80.000/kg, nhưng khi ra tới chợ thì người mua phải chịu giá cao hơn rất nhiều.

Những ngày này, cá các loại cho heo tại cảng Thọ Quang được chủ tàu vẫn bán với  giá 3.000 đồng mỗi kg như cũ. Tuy nhiên, khi vừa lên bờ, những bao cá này được người buôn ở chợ đầu mối tiếp tục phân loại. Cá còn tươi, ăn được, họ bán tiếp cho các tiểu thương chợ lẻ gấp 2, 3 lần giá ban đầu. Loại vụn, nát mới bán cho người chăn nuôi, nhưng cũng nhích lên 1,5 giá. Hoặc, sau khi xuất bến, cá vào chợ đã được "thị trường" tăng lên đáng kể. Điều này không phải các chủ tàu không biết. Nhưng, phần lớn chủ tàu trước khi ra khơi thường ứng tiền của đầu nậu để lo phí tổn, khi về bến, phải bán giá do đầu nậu đưa ra. Nên dù bị ép giá, chủ tàu cũng "ngậm bồ hòn làm ngọt" vì có mang cá đi nơi khác bán cũng khó, bởi đầu nậu các nơi thường thống nhất trước mức giá để "dễ làm ăn". Nhiều trường hợp, khi tàu cập cảng nhiều trong cùng thời điểm, đầu nậu liền ép giá xuống thấp, mà cá về bến, không thể không bán vì thủy sản để lâu giá càng rớt!

Chung nỗi niềm trên, ông Cao Minh, chủ tàu QNg 92351 Ts và QNg 92352 Ts tỏ ra lo lắng, đối với nghề giã cào, nhiều chuyến, lượng cá cân chiếm khoảng 80% (cá cân có giá trung bình 10.000 đồng/kg) tổng sản lượng thu hoạch nên doanh thu hạn chế. "Đó là chưa kể, giá dầu ngày càng tăng, chúng tôi thường xuyên sắm mới ngư cụ do lưới cào dưới đáy biển dễ vướng, rách. Nhiều đầu nậu gây khó dễ trong việc phân loại cá. Chỉ cần cá nhỏ, thịt mềm hay tróc vài cái vảy sẽ bị phân thành loại hai, loại ba. Loại này thường giảm 2.000 đến 4.000 đồng so với loại một. Tính kg thì không đáng, nhưng nếu tính hàng tấn, thì chúng tôi mất vài chục triệu chứ chẳng chơi", ông Minh nói.

Khâu quản lý hạn chế

Thông tin từ BQL Âu thuyền và cảng cá Thọ Quang, từ đầu năm đến nay, bình quân mỗi tháng cảng đón 12.016 lượt tàu cập bến. Sản lượng đánh bắt thủy hải sản năm 2012 (tính đến thời điểm này) tăng so với cùng kỳ năm ngoái. Cụ thể, tính đến cuối tháng 9-2012, sản lượng thủy sản đánh bắt đạt 28.904 tấn (năm 2011 là 24.272 tấn). Khi cung cấp số liệu này cho chúng tôi, ông Ông Văn Nhiên, Phụ trách phòng Kế hoạch-Nghiệp vụ tại BQL tỏ ra ái ngại: "Đây có thể là con số không chính xác do âu thuyền hiện nay chưa có cân điện tử để cân trọng lượng tàu. Vì thế, sản lượng cá về bến vẫn dựa vào con số do chủ tàu cung cấp. Không loại trừ khả năng, một số chủ tàu không khai con số thật nhằm mục đích tránh thuế. Việc quản lý số tàu và sản lượng tiêu thụ qua chợ đầu mối thủy sản Thọ Quang cũng gặp không ít khó khăn khi hơn 60% tàu vào cảng là "ngoại tỉnh".

Chỉ trong buổi sáng, tại chợ đầu mối thủy sản Thọ Quang, cũng loại cá đó, tùy từng thời điểm, lại mang nhiều mức giá khác nhau. Bà Nguyễn Thị Phượng, một nậu cá lâu năm ở đây cho rằng, giá cá hiện nay ăn theo phiên chợ. Tâm lý người buôn ai cũng muốn kiếm lời nhiều nên thường găm hàng chờ đông người mới đưa cá ra bán. Tuy nhiên, không phải lúc nào chợ đông cũng bán chạy và ngược lại. Hiện nay, giá không được cơ quan chức năng nào quản lý, khống chế nên mặc sức lên, xuống theo ý của các nậu. Điều này, ông Nhiên nói, hằng ngày BQL có cử một tổ đi khảo sát giá cả thủy sản để báo lên cấp trên. Nhưng, các nậu cá cung cấp giá rất miễn cưỡng chứ chưa mang tính tự giác, tự nguyện.

Được biết, trên địa bàn Đà Nẵng hiện nay có khoảng 20 doanh nghiệp (DN) chế biến thủy sản, đây là lực lượng tiêu thụ phần lớn sản lượng cá về bến. Nhưng ngay cả ngư dân, người trực tiếp mang cá về từ biển khơi vẫn không biết mình bán cá cho DN nào. Ngược lại, DN chế biến cũng ít có cơ hội trực tiếp thu mua sản phẩm từ ngư dân. Tất cả điều này đều thông qua nậu. Ngư dân thiệt thòi. DN lao đao. Chủ một DN chế biến than rằng, mưa bão, sản lượng đánh bắt thấp khiến các chủ tàu tiết kiệm kinh phí bằng cách "ăn bớt" đá, bảo quản sơ sài, thời gian đi biển kéo dài do núp bão… làm cá về bến kém chất lượng, không đáp ứng nhu cầu xuất khẩu của DN. Các DN chế biến thủy sản thường xuyên "đói hàng", chỉ đáp ứng khoảng 50% nhu cầu sản xuất.

Đây cũng là nguyên nhân chính khiến cá ở các chợ vào mùa biển động kém tươi ngon. Trao đổi ý kiến này, ông Nguyễn Tình, chủ tàu QNg 94650 Ts và QNg 50682 Ts cho rằng, cá về đến tay người tiêu dùng thường qua nhiều bước trung gian của tiểu thương. Không loại trừ trường hợp, khi tình hình mưa bão đang diễn biến phức tạp, các tiểu thương găm hàng chờ giá, khi ra đến chợ, con cá đến tay người tiêu dùng kém chất lượng nhưng giá lại cao. Chưa kể, cá được ướp hóa chất để giữ độ tươi, săn cứng, nên khi mua về, người nội trợ rửa qua nước là thịt cá nhũn nhão, mất chất.

TIỂU YẾN