Biển xa hóa gần

Ngày nay, khi những chiếc thuyền như những "con tuấn mã" trong thơ Tế Hanh ấy chồm lên trên đầu sóng ngọn gió lồng lộng ra khơi thì con người đã cảm thấy bớt nhỏ bé hơn trước thiên nhiên, nhất là vào những ngày biển động.

Anh Lê Hữu Thảo lo việc tâm linh trước khi đưa con tàu mới đóng ra biển.

Mặc dù bão số 7 (tên quốc tế là Gaemi) dự báo sắp sửa vào miền Trung, nhưng trưa hôm 4-10 trời vẫn nắng đẹp. Anh Lê Hữu Thảo sửa soạn lễ phẩm ra Miếu thờ cô bác Thanh Khê 5 để "thưa với cô bác rằng mình vừa có chiếc tàu mới, cầu mọi sự bình yên". Từ trên ngôi miếu có hình chiếc tàu cá neo bên đường Nguyễn Tất Thành nhìn ra biển, chiếc tàu mới đóng mang số hiệu ĐNa 90589TS của Thảo dập dềnh theo từng cơn sóng nhỏ.

"Lấy ngày" trước khi bão đến

Năm 2006, khi Thảo đang "ngon trớn" làm nghề giã cào thì bão số 1 (Chanchu) đầu tháng 5 làm anh điêu đứng. Anh cải hoán tàu, chuyển sang câu mực thì gần 5 tháng sau bị tiếp cơn bão số 6 (Xangsane). Lúc đó tàu đang trú bão trên cảng Kỳ Hà, bị gió giật cấp 13 quăng tuốt lên đìa tôm! Lại trắng tay vì thiên tai. Lại ngược xuôi chạy tìm vốn để sửa tàu, lần này chuyển sang nghề lưới cản, nhàn hơn và gần hơn so với nghề câu mực. Chiếc tàu cũ sau hai lần bị bão dập vẫn vững vàng, được Thảo nâng cấp từ 125CV lên 420CV và giao cho cậu em rể trực tiếp chạy tàu. Anh hụt hơi chạy vốn, đóng chiếc tàu mới 450CV hết 2,5 tỷ đồng, thêm 1,33 tỷ nữa mua ngư cụ.

Xong lễ ở miếu, anh ra tàu tiếp tục phần việc tâm linh ngoài đó. Nghề biển giã, mỗi lần dong buồm ra khơi xa là "hồn treo cột buồm", như một cuộc đánh bạc đầy may rủi với đất trời, với biển cả. Vì thế, mỗi năm khó mà tính được ngư dân cúng kiếng bao nhiêu lần. Đẩy ghe xuống nước vào vụ, chuẩn bị nhổ neo ra khơi, đưa ghe lên bờ sơn quét nghỉ đông… tất cả đều được họ trịnh trọng tổ chức thành lễ cúng.
Xem được "ngày đẹp", lẽ ra Thảo, sau khi hoàn tất mọi việc theo tập tục xưa bày nay bắt chước, sẽ chạy con tàu mơ ước của mình ra khơi làm chuyến mở hàng, nhưng vì bão số 7 nên anh chỉ ra tới Hòn Chảo (còn gọi là hòn Sơn Trà Con) thả một vài tay lưới để "lấy ngày" rồi quay về.

Trong tâm thức người dân vùng biển, cái vẻ kỳ bí đến dữ dội của biển cả lướt qua nhiều thế hệ đã hình thành một nếp suy nghĩ mang dấu ấn văn hóa tâm linh, mặc dù đến nay, các phương tiện đánh bắt đã được trang bị hiện đại. Có điều, ngày nay, khi những chiếc thuyền như những "con tuấn mã" trong thơ Tế Hanh ấy chồm lên trên đầu sóng ngọn gió lồng lộng ra khơi thì con người đã cảm thấy bớt nhỏ bé hơn trước thiên nhiên, nhất là vào những ngày biển động. Có lẽ ít ai có được cảm giác đó hơn là "thuyền trưởng" trẻ Lê Văn Sang, 28 tuổi, khi anh kể lại những cuộc hải trình của mình trên con tàu mới.

Neo thuyền tránh bão trên sông Hàn, anh Trần Văn Mười vẫn mải nghĩ về những cuộc hải trình nhiều cam go giữa biển khơi.

Tàu lớn biển nhỏ

Sang sinh trong một gia đình 3 đời làm nghề biển. Cha anh, ông Lê Mến, phường Thuận Phước, quận Hải Châu, hiện là người có con tàu hậu cần nghề cá lớn nhất miền Trung với công suất 1.160CV, chuyên làm dịch vụ cấp nước, dầu, thức ăn, nước đá… và mua lại các loại hải sản từ các tàu đánh bắt xa bờ. Tàu có số hiệu ĐNa 90444TS, tải trọng 45 tấn, đi khơi chuyến đầu tiên hôm giữa tháng 6 vừa qua, do Sang trực tiếp làm tài công, ông Mến ở nhà theo dõi qua máy ICOM.

Tàu hậu cần của ông Mến lắp 3 máy nên vận tốc tối đa có thể lên đến 10 -12 hải lý/giờ (mỗi hải lý tương đương 1,852km, ngư dân gọi tắt là lý). Trong khi đó, tàu đánh bắt xa bờ lắp một máy, mỗi giờ chỉ chạy tối đa 6 lý. Vì thế, đang ở ngoài khơi, nếu có gió trên cấp 8 thì tàu đánh bắt xa bờ lo tìm nơi ẩn nấp, còn tàu hậu cần chỉ chạy một lèo là về tới bến.

Có lần Sang gặp một chiếc tàu lưới vây của Quảng Bình, tàu này đánh một mẻ thu được 35 tấn cá nục. Mỗi khi trúng loại cá có giá trị thấp như thế, các tàu sẽ chỉ giữ lại 10 tấn, đổ 25 tấn (cá đã chết) xuống biển rồi tiếp tục đánh bắt các loại cá có giá trị thương phẩm cao để bù phí tổn. Thường thì phải mua hải sản từ 3 đến 7 tàu mới đủ tải, nhưng hôm đó mới "phát một" đã may mắn có 35 tấn cá, anh mua hết và chạy về ngay. Tàu lớn chở lượng hàng nhiều hơn, chạy xa hơn, và quan trọng là an toàn hơn. Cuộc mua bán diễn ra ngoài khơi hôm ấy đã làm lợi cho cả 3 bên: bên mua, bên bán và môi trường. Anh cảm thấy tự tin hơn, bản thân mình như cao lớn hơn trước biển.

Đó cũng là cảm giác của anh Trần Văn Mười ở Mân Thái, quận Sơn Trà. Cha anh 12 năm trước đóng tàu theo chương trình đánh bắt xa bờ, nói là xa bờ nhưng thực sự đâu dám ra khơi, bởi cao tay cũng chỉ 165CV, ngang 5m, dài 18m, chòng chành như chiếc lá giữa đại dương. Còn anh, 36 tuổi đã làm chủ được con tàu câu mực số hiệu ĐNa 90567TS, ngang 7,2m, dài gần 30m, công suất 948CV, có thể nói là tàu đánh bắt xa bờ lớn nhất miền Trung hiện nay.

Ngay trước hôm bão số 7 vào đất liền, Mười đưa tôi lên con tàu anh vừa mới đóng hồi đầu năm, đang neo tránh bão dưới bến đường Trần Hưng Đạo. Anh vừa lắc lắc, rồi quay nhẹ cái bánh lái để kiểm tra, vừa phân trần: Làm cái nghề câu mực này mỗi lần bước xuống cái thúng câu là có cảm giác như tự ký cái án tử. Cả tàu có 45 thúng, thả xuống biển là đi 45 hướng. Giữa giông bão mịt trời, hồn không phải treo cột buồm mà "đậu" trong cái đèn điện leo lét ánh sáng móc bên thúng để tránh tàu tông vào mình. Giờ đây, anh nói, đi trên tàu lớn sẽ thấy biển nhỏ lại và giông tố cũng bớt dữ dằn.

Chiếc tàu 800CV đang được đóng mới của anh Nguyễn Thân sẽ được hỗ trợ theo Quyết định 7068 và kích thích các ngư dân khác đóng tàu mới.

Trúng số và "cắm" biển

Từ hồi hạ thủy đến nay Mười đi được 4 chuyến câu mực, chuyến gần nhất kéo dài 78 ngày, do tránh bão số 6 nên thu nhập quá thấp, tính toán thẳng thừng là lỗ. Cả thành phố có 18 chiếc tàu câu mực, sau đợt thất thu vì bão đó, chỉ còn 7 tàu, số còn lại chuyển qua làm lưới vây.

Thực ra, tình trạng đánh bắt hải sản của Đà Nẵng đã èo uột từ mấy năm nay, thể hiện ở việc giảm 23 tàu xa bờ (từ 90CV trở lên) trong 3 năm qua – Phó Giám đốc Sở NNPTNT Đà Nẵng Hồ Phó cho hay. Cả thành phố có hiện 2.000 tàu thuyền, thúng máy các loại, trong đó tàu xa bờ chỉ có 184 chiếc. Để "kích hoạt" cho hoạt động đánh bắt xa bờ, cuối tháng 9 vừa qua, UBND thành phố đã ban hành Quyết định số 7068/QĐ-UBND về một số chính sách hỗ trợ ngư dân Đà Nẵng đóng mới tàu đánh bắt hải sản và tàu hậu cần nghề cá xa bờ có tổng công suất máy chính từ 400CV trở lên (ngoại trừ tàu làm nghề lưới kéo).

Đà Nẵng hiện có 6 tàu đóng mới được hỗ trợ theo quyết định này, ngoài các tàu đã xuống nước của ông Mến, anh Mười, anh Thảo, bà Huệ (Thanh Khê Đông), ông Ni (Thuận Phước), có chiếc tàu đang đóng của anh Nguyễn Thân, phường An Hải Bắc. Anh Mười đóng tàu hết 3,6 tỷ đồng, khi hay tin tàu mình thuộc diện được hỗ trợ, nghĩ tối đa chỉ khoảng 300 triệu thôi, không ngờ vọt lên tới 800 triệu đồng. Khi nghe tôi đùa rằng, vé số kiến thiết rất khó trúng chứ "vé-số-đóng-tàu-mới" này mua tuy mắc tiền chút chứ chắc chắn trúng 100%, những người chủ tàu đắc ý cười vang.

Chính phủ đã có chính sách hỗ trợ dầu cho ngư dân, Đà Nẵng có thêm Quyết định 7068 khuyến khích phát triển tàu xa bờ để phát triển kinh tế và khẳng định chủ quyền biển đảo. Tàu hậu cần của Sang từng bị tàu bảo vệ tàu thăm dò địa chất của Trung Quốc đẩy đuổi. Tàu của Mười thì đánh bắt cùng ngư trường với tàu Trung Quốc, phần ai nấy làm. Anh bảo, trong các nghề thì nghề câu mực là ra khơi xa nhất, cách bờ từ 300 – 400 lý. Có lần tàu du lịch nước ngoài đi ngang hải phận quốc tế, trông thấy tàu mình, vẫy tay chào nói không ngờ Việt Nam làm được cái nghề này rồi ném bánh khô, nước uống xuống tặng.

Bão số 7 đã tan. Tôi mường tượng ánh mắt của những Thảo, Mười, Mến, Sang… đau đáu nhìn ra khơi xa hôm biển động. Những "con tuấn mã" đã mang lại cho họ vận may "trúng số" và kích thích nhiều người nữa "mua vé số". Với Mười, bão giông, biển động, anh không lo, cái mà anh lo nhất là giá mực tươi đã rớt từ 150 nghìn đồng/kg xuống còn chưa tới một nửa; làm thế nào "kéo" nó lên cỡ 90 – 100 nghìn đồng/kg thì ngư dân mới dám bỏ tiền đóng tàu. Anh ngư dân ăn sóng nói gió này nói chắc bắp: Có tàu mình hoạt động ngoài khơi thì mới "cắm" được cái cột mốc chủ quyền biển đảo. Tôi nối lời: Và biển đảo quê hương sẽ gần lại hơn với máu thịt của người dân Việt mình…

Phóng sự của VĂN THÀNH LÊ