200 đội bóng đá tranh Cúp Tuyên Sơn Foundation 2012

Chào mừng kỷ niệm 67 năm Quốc khánh 2-9, Công ty TNHH Khởi Phát phối hợp với Thành Đoàn và Hội Chữ thập đỏ thành phố tổ chức Giải bóng đá phong trào tranh cúp Tuyên Sơn Foundation 2012 với sự tham gia của trên 200 đội bóng phong trào tại thành phố và các tỉnh lân cận.

 Ông Đặng Quang Mẫn, Giám đốc Công ty TNHH Khởi Phát, cho biết đây là lần thứ 4 giải được tổ chức. Các đội thi đấu theo thể thức loại trực tiếp ở các vòng đầu để chọn 32 đội tiếp tục thi đấu với thể thức lượt đi, lượt về tính điểm. Giải bắt đầu khởi tranh từ ngày 4-9 đến ngày 27-10 tại Làng Thể thao Tuyên Sơn. Ban tổ chức đã vận động gây quỹ hỗ trợ trẻ em nghèo thành phố gần 150 triệu đồng.

TRIỆU TÙNG

Ký ức thời chống Pháp

Trong ký ức của những người cán bộ, người lính năm nào vẫn vẹn nguyên tinh thần, ý chí đấu tranh, bất chấp những gian khó, những đòn roi của thực dân, và cả những mất mát, hy sinh…

Quang cảnh buổi gặp mặt.

"Chúng ta đã ở tuổi xế chiều, thường xuyên ốm đau, bệnh tật, song rất đỗi tự hào về một thời xông pha đánh đuổi thực dân xâm lược, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc. Nay vì già yếu, đi lại khó khăn, kinh phí cũng eo hẹp, nên hôm nay là lần gặp mặt cuối cùng…". Sau những lời phát biểu này của cụ Hoàng Hoa, Trưởng Ban liên lạc kháng chiến chống Pháp thành phố Đà Nẵng, tại buổi gặp mặt truyền thống nhân kỷ niệm 67 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9, cả hội trường lặng đi vì xúc động, nhiều cụ ứa nước mắt…

Tiến sĩ Phạm Hữu Đỉnh, hiện ở Hà Nội, nguyên trợ lý Trung đoàn 96 Tiếp phòng quân, hoạt động tại mặt trận Đà Nẵng từ những ngày đầu đánh Pháp, bùi ngùi tâm sự: Tuy có khó khăn về sức khỏe và tài chính, nhưng đề nghị Ban liên lạc tiếp tục tổ chức gặp mặt, có thể 2 năm, hoặc 3-4 năm một lần, chứ không nên kết thúc hoạt động ý nghĩa này. Trong dòng cảm xúc trào dâng, cụ Đỉnh nói tiếp: Tôi đã đi nhiều nơi, nhưng chưa thấy nơi đâu có sự thay đổi diệu kỳ và đầy tính nhân văn như ở Đà Nẵng. Mỗi lần về đây, tôi nghe và thấy những việc làm năng động, đột phá, với mục tiêu xây dựng thành phố môi trường, thành phố đáng sống, chứng kiến sự hiện diện của nhiều khu phố mới khang trang và tận mục sở thị một thành phố không có người ăn xin mà cả nước chưa nơi nào làm được.

Quê ở Quảng Trị, cụ Phan Hoàng Mạnh có mặt tại thành phố Đà Nẵng ngay sau ngày Toàn quốc kháng chiến bùng nổ. Hồi đó, cụ là cán bộ Ty Thông tin Đà Nẵng và bây giờ cụ vẫn còn nhớ như in những vần thơ vận động nhân dân ủng hộ đồ đồng để chế tạo vũ khí: "Ai ơi! Có biết có hay/Đồng đem đúc đạn, giặc Tây đi đời". Cụ Mạnh tâm đắc 3 mục tiêu: Có nhà ở, có việc làm, có nếp sống văn hóa-văn minh đô thị của Đà Nẵng và nhấn mạnh rằng, những mục tiêu ấy thể hiện rõ trách nhiệm đối với đời sống nhân dân của lãnh đạo thành phố… Đang nói hào hứng, sôi nổi, vậy mà khi đề cập đến chuyện "gặp mặt lần cuối" thì cụ bùi ngùi, xót xa, mắt ngấn lệ, không thốt nên lời.

Trong kháng chiến chống Pháp, cụ Lê Minh Xuân (ở phường Hải Châu 1, quận Hải Châu) bí mật hoạt động xây dựng cơ sở ở Bến tàu Đà Nẵng và bị địch bắt giam, kết án tù chung thân khổ sai. Cụ bị kẻ thù đày ải qua nhiều nhà giam và ở đâu cụ cũng hăng hái tham gia đấu tranh biến ngục tù đế quốc thành trường học cách mạng. Với cương vị Phó Ban thường trực Ban liên lạc kháng chiến chống Pháp thành phố, cụ rơm rớm nước mắt khi nói việc kết thúc gặp mặt là điều không ai muốn, nhưng vì tuổi già sức yếu, nên lực bất tòng tâm. Cụ ngậm ngùi đọc tên những đồng chí từ trần trong 2 năm qua, và cho biết, cán bộ kháng chiến chống Pháp tại mặt trận Đà Nẵng hiện sống ở nhiều tỉnh, thành phố và chỉ còn chưa tới 500 người.

Cụ Phạm Đắc Tường (ở tỉnh Kiên Giang) là người từ nơi xa nhất về tham dự buổi gặp mặt và cũng nghẹn lời khi nghe thông tin đây là cuộc gặp mặt lần cuối. Thời chống Pháp, cụ công tác trong lực lượng Công an Đà Nẵng, bị địch bắt, đánh đập dã man, nhưng không một lời khai báo và vượt ngục trở về tham gia kháng chiến. Bao phen bị kẻ thù tra tấn, cụ không hề rơi nước mắt. Thế mà hôm nay nước mắt cụ lăn dài… Theo cụ Tường, chủ quyền biển, đảo của nước ta đang bị xâm phạm, các thế lực thù địch đang ráo riết chống phá, thì việc gặp mặt cán bộ kháng chiến cũng là hình thức giáo dục lòng yêu nước và truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Cụ nhắc đi nhắc lại lời đề nghị Ban liên lạc cố gắng duy trì hoạt động gặp mặt…

Trước nguyện vọng thiết tha của các cụ và trong niềm biết ơn sâu sắc đối với thế hệ đi trước, đồng chí Trần Thọ, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy cho biết: Lãnh đạo thành phố sẽ tiếp tục hỗ trợ kinh phí và tạo mọi thuận lợi để các cụ có điều kiện tổ chức hoạt động gặp mặt định kỳ. Tiếng vỗ tay vang lên giòn giã. Trong nghẹn ngào xúc động, cụ Hoàng Hoa – Trưởng Ban liên lạc kháng chiến chống Pháp nói rằng sẽ khắc phục khó khăn, tiếp tục tổ chức gặp mặt định kỳ giữa các đồng đội năm xưa 2 năm một lần.

Niềm vui lại rạng rỡ trên gương mặt những bậc lão niên, rồi các cụ kể lại những trận đánh tại chùa Bà Quảng, cống Xuân Hòa, ngã ba Cai Lang và bao chiến công nơi thành Thái Phiên khói lửa năm xưa…

Bài và ảnh: LÊ VĂN THƠM

Lan man nghĩ tiếp về ca khúc hay cho Đà Nẵng(*)

Trong bài viết đăng trên Trang Văn nghệ của báo nhà số ra gần đây, với tư cách một khán thính giả quan tâm và mong đợi ca khúc hay về Đà Nẵng, tôi đã lạm bàn về một vài lý do để Đà Nẵng chưa có nhiều tác phẩm có thể "đứng" được trong lòng công chúng thành phố và từ đó có thể vươn ra xa hơn. Trong những lý do ấy, theo ý tôi, yếu tố hàng đầu là cảm xúc của người sáng tạo vẫn chưa tới độ để có thể tạo ra một sản phẩm tinh thần thực sự làm thấu động tâm hồn người nghe.

Minh họa: HOÀNG ĐẶNG

Tôi cũng đã thử nêu một vài giải pháp, trong đó đề xuất phương thức nhằm quảng bá sâu rộng hơn nữa các ca khúc về Đà Nẵng – đó là nói về phía khách quan thuộc trách nhiệm nhà quản lý; còn về phía chủ quan, người nghệ sĩ sáng tạo cần tiếp tục đi sâu hơn nữa vào chiều sâu đời sống thành phố nhằm khai thác những tầng vỉa tinh thần còn tiềm ẩn trong con người, lịch sử, cảnh quan thiên nhiên, và cả nhịp sống năng động hiện nay của Đà Nẵng để tìm ra những giai điệu, những ca từ thực sự hòa nhập được với "điệu tâm hồn" quần chúng, khiến mỗi người có thể ngâm ngợi mỗi khi nghĩ về thành phố quê hương.

Lan man nghĩ tiếp về câu chuyện này cũng còn nhiều điều có thể bàn thêm. Một bài hát hay về Đà Nẵng tất nhiên phải là sản phẩm cá nhân, mang dấu ấn cá nhân, in đậm cá tính sáng tạo của một cá nhân nhạc sĩ cụ thể. Tuy nhiên, nó cũng đồng thời có thể là kết quả của sự "cộng hưởng" cảm xúc của nhiều chủ thể sáng tạo. Tôi muốn nói đến một vấn đề đã được nhiều người đề cập, đó là sự hợp tác trong quá trình sáng tạo ca khúc; cụ thể ở đây là sự phối hợp giữa người làm nhạc và người viết lời cho ca khúc. Trong quá trình phát triển của lịch sử âm nhạc, không ít nhạc sĩ đã rất thành công trong sự phối hợp này. Nói "phối hợp" không có nghĩa là người viết nhạc và người làm lời cứ phải cận kề nhau, đối diện nhau.

Nhiều khi nó là sự "đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu". Những người sáng tạo trên các loại hình nghệ thuật khác nhau có thể đi tìm cảm hứng, tìm chất liệu sáng tác cho mình không chỉ từ bản thân đời sống trực tiếp mà có khi thông qua một chi tiết đời sống đã được nhào nặn qua lăng kính của một loại hình nghệ thuật khác. Nhạc sĩ có thể đi tìm cảm hứng thông qua một bài thơ hoàn chỉnh, hoặc có khi một đoạn, thậm chí một vài từ ngữ, hình ảnh trong một bài thơ, một đoạn văn và khiến nó thăng hoa bằng âm nhạc. Trong một lần trả lời phỏng vấn báo Thanh Niên, nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, một nhạc sĩ lão thành đã có nhiều thành công trong phổ thơ đã tâm sự: "Tôi cho rằng thơ phổ nhạc đạt đến mức độ cộng hưởng tâm hồn của nhạc sĩ và thi sĩ. Tìm thấy một bài thơ phù hợp, nhạc sĩ phổ nhạc và gửi gắm tâm trạng mình". Ông quan niệm rằng không cứ gặp một bài thơ có cùng đề tài là nhạc sĩ có thể phổ thành bài hát mà phải thật sự tri âm với bài thơ ấy, coi đó là cảm xúc của chính mình thì mới tạo thành tác phẩm âm nhạc đích thực và có sức truyền cảm. Ông đã thấu hiểu lao động sáng tạo cực nhọc của cả người làm thơ và người sáng tác âm nhạc, nên ông cho rằng: "Nhà thơ chắt chiu từng con chữ, nhạc sĩ chăm chút từng nốt nhạc sẽ cho ra một tác phẩm toàn vẹn và đầy đặn… Thơ và nhạc như cặp anh chị em song sinh, thơ một cánh, nhạc một cánh cho tác phẩm bay lên"(1).

Bên cạnh việc phổ thơ, phỏng thơ, một cách làm khác mang tính "kỹ thuật" nhiều hơn, đó là sự hợp tác song hành theo lối "làm việc nhóm" giữa nhạc sĩ và người hỗ trợ về ca từ. Trong quá trình sáng tạo, khi có được một câu nhạc đẹp, người nhạc sĩ viết cho nó một đoạn ca từ tương ứng. Với một nhạc sĩ tài hoa, những hình tượng văn học sẽ hòa điệu với hình tượng âm nhạc làm nên một câu hát hoàn hảo. Cũng có trường hợp, khi cần thiết, sự hợp tác với một nhà văn, nhà thơ, có thể gợi ý, giúp câu ca từ của nhạc sĩ gợi cảm thêm, thấm thía thêm, làm cho câu hát thêm bay bổng.

Nói lan man câu chuyện vừa rồi cốt để cùng nhau chia sẻ một nhận thức về phong cách làm việc nhằm tạo tác phẩm âm nhạc hay cho Đà Nẵng, đó là bên cạnh phương thức độc lực lao động sáng tạo thì phương thức hợp lực trong sáng tạo cũng giúp công chúng có được những tác phẩm hay hơn, hoàn thiện hơn. Thực tế cho thấy, việc thường xuyên đọc, thưởng thức tác phẩm của nhau – kể cả tác phẩm thuộc các loại hình nghệ thuật lân cận – là điều kiện cần cho sáng tạo. Hình như phương thức làm việc mang tính chủ quan đã làm cho người nghệ sĩ đôi khi không có thói quen hợp tác, thói quen đọc và nghe của nhau, điều đó làm ảnh hưởng không nhỏ đến không khí sáng tác và chất lượng tác phẩm.

Con đường gian truân đi tìm ca khúc hay cho Đà Nẵng còn liên quan đến một nhân tố nằm ngoài âm nhạc nhưng lại có tác động rất quan trọng đối với quá trình sáng tạo của nghệ sĩ, đó là thái độ của công chúng đối với âm nhạc nói chung và ca khúc về Đà Nẵng nói riêng. Nói như ai đó cho rằng đối với những bài hát như Sông Hàn tình yêu của tôi của An Thuyên, hay Người Đà Nẵng của Nguyễn Thụy Kha… "thì ngay cả người Đà Nẵng cũng không mấy khi nghe đến", hoặc lời nhắn: "Nếu Đà Nẵng cứ mời nhạc sĩ về sáng tác, nhưng rồi tác phẩm, tâm sức của họ cứ bị bỏ lửng như thế, thì hỏi làm sao họ có đủ nhiệt tình để quay lại thành phố lần tiếp theo"(2)… thì theo tôi cũng hơi… "oan" cho các nhà tổ chức, quản lý sự kiện âm nhạc và cho công chúng Đà Nẵng. Nhưng nói rằng khán thính giả đã mặn mà với ca khúc Đà Nẵng thì cũng không đúng với thực trạng đời sống âm nhạc hiện nay.

Nhiều đêm diễn tại các sân khấu lớn của thành phố nhưng nếu không có sự góp mặt của các "sao", không các ca khúc được ưa chuộng theo mốt thời thượng hoặc những ca khúc mùi mẫn, thì không kéo khách đến đông đảo. Nếu đêm diễn chỉ có diễn viên của đoàn ca múa nhạc địa phương với các ca khúc về địa phương thì trừ vé mời để đáp ứng các sự kiện chính trị, rất ít khán giả tự nguyện bỏ tiền mua vé. Điều ấy thể hiện sự thiên lệch trong thị hiếu khán giả, nhưng đồng thời cũng là một rào cản để có thể đẩy nhanh tiến trình kích thích sáng tạo để có ca khúc hay về Đà Nẵng.

Dù sao thì hành trình đi tìm ca khúc hay cho Đà Nẵng vẫn cứ tiếp diễn không ngừng với sức vươn mạnh mẽ. Vẫn cần có những cuộc phát động để tạo khí thế phong trào, như gần đây nhất, vào ngày 15-8-2012 vừa qua, UBND thành phố đã họp báo chính thức phát động cuộc thi mới về sáng tác ca khúc đề tài thành phố Đà Nẵng. Ngay sau đó, ngày 22-8-2012, UBND thành phố lại có công văn chỉ đạo rất cụ thể về việc quảng bá, giới thiệu các bài hát về Đà Nẵng đã được sáng tác trong thời gian qua đến đông đảo người dân và du khách. Theo đó, Đài Phát thanh – Truyền hình Đà Nẵng có trách nhiệm phối hợp với Hội Âm nhạc thành phố tiếp tục xây dựng chuyên mục để giới thiệu trên sóng phát thanh và truyền hình địa phương (phải chăng có thể có sự tham gia của các báo viết của thành phố nữa, đăng tải nhạc và lời một số bài chọn lọc? – TG).

Thêm nữa, thành phố cũng cho chủ trương tuyển chọn và phát các bài hát về Đà Nẵng trên hệ thống âm thanh các tuyến đường Bạch Đằng, Trần Hưng Đạo và khu vực Công viên Biển Đông. Mặt khác, theo tôi, bên cạnh các cuộc thi và những hoạt động quảng bá, cũng rất cần lắng nghe, dõi theo những sáng tác thầm lặng của rất nhiều người tâm huyết đang hằng ngày tự đặt ra cho mình nhiệm vụ sáng tác những ca khúc góp vào tiếng nói chung xây dựng thành phố bằng đặc trưng nghệ thuật. Phải chăng tâm sự dưới đây của nhạc sĩ lão thành Phan Huỳnh Điểu với phóng viên Báo Đà Nẵng cũng là tiếng lòng của những người sáng tạo lặng thầm ấy: "Là người con của Đà Nẵng, tôi luôn cảm thấy mình mắc nợ một ca khúc để đời cho quê hương. Sắp tới, khi sức khỏe còn cho phép, nhất định tôi sẽ về Đà Nẵng sống ở Bà Nà, hay một làng quê của thành phố một thời gian, tiếp tục tìm niềm cảm hứng, tìm sự tình cờ tuyệt diệu trong âm nhạc"(3). Hy vọng không riêng người nhạc sĩ tài hoa, người con của Đà Nẵng mà nhiều nhạc sĩ của chúng ta sẽ tìm được sự tình-cờ-tuyệt-diệu ấy để Đà Nẵng tự hào có được một ca khúc của chính mình được cả nước biết đến.

Cuối cùng xin nói thêm điều này: Đây là chúng ta mới bàn về ca khúc thôi. Còn thì, một thành phố lớn và năng động với nhiều thiết chế văn hóa quy mô như Đà Nẵng rất cần những dàn nhạc lớn trình diễn những tác phẩm giao hưởng, những tác phẩm nhạc không lời để nâng cao thị hiếu công chúng. Nhưng đó là một "đại vấn đề", và đấy là phần việc của các chuyên gia âm nhạc.

BÙI CÔNG MINH

---

(*) Xem bài viết "Lan man nghĩ về việc tìm ca khúc hay cho Đà Nẵng", Báo Đà Nẵng số ra ngày
10-8-2012.
(1) "Tôi nguyện chắp cánh cho thơ bay lên" – Thanh niên số ra ngày 27-4-2006.
(2) Báo Đà Nẵng điện tử, Thứ năm, 31-5-2012.
(3) Như trên.

Đột phá trong công tác dạy và học

Trong những năm qua, thành phố Đà Nẵng đã có nhiều chính sách ưu tiên, đầu tư mạnh mẽ cho công tác "trồng người". Nhờ đó, sự nghiệp GD-ĐT của thành phố đã có những bước tiến vững mạnh toàn diện, tạo ra nhiều dấu ấn so với các địa phương khác trên cả nước.

Trần Tấn Hoàng Bảo, học sinh lớp 12A3 Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn giành Huy chương bạc kỳ thi Olympic Vật lý châu Á tổ chức ở Ấn Độ năm 2012.

Bảo đảm tốt điều kiện học tập   

Là trường nằm ở vùng ven thành phố, điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, đầu vào học sinh hằng năm thấp, những năm qua, Trường THCS Lê Anh Xuân (phường Hòa Hiệp Nam, quận Liên Chiểu) không ngừng đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học để từng bước nâng cao chất lượng giáo dục. Năm học 2010-2011, Trường THCS Lê Anh Xuân được đầu tư 3,2 tỷ đồng để cải tạo phòng học, phòng bộ môn theo chuẩn quy định của Bộ GD-ĐT. Đến nay, các phòng bộ môn, thực hành thí nghiệm của nhà trường đáp ứng tốt nhu cầu học tập của học sinh. Ông Trần Văn Đệ, Hiệu trưởng Trường THCS Lê Anh Xuân cho biết, sau khi điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học được đầu tư, nhà trường đã lập hồ sơ đề nghị UBND thành phố công nhận trường đạt chuẩn quốc gia.

Hằng năm, Trung tâm Giáo dục thường xuyên (GDTX) thành phố đào tạo cho hơn 3.000 học viên bổ túc THCS, THPT, tin học, ngoại ngữ và các lớp liên kết, bồi dưỡng cán bộ, giáo viên… Thế nhưng, điều kiện cơ sở vật chất của trung tâm này trong những năm qua đã bị xuống cấp, quá tải, không đáp ứng yêu cầu dạy và học. Trước thực trạng trên, trong dịp hè năm học 2010-2011, UBND thành phố đã đầu tư gần 5 tỷ đồng để xây dựng dãy nhà 3 tầng cho trung tâm làm chỗ giảng dạy và học tập. Năm học 2011-2012, công trình được đưa vào sử dụng khang trang sạch đẹp, khiến thầy và trò nhà trường vui mừng. Ông Phạm Văn Xê, Giám đốc Trung tâm GDTX thành phố bày tỏ niềm vui khi trung tâm có khu phòng học mới và tình trạng quá tải học viên không còn xảy ra.

Trên cơ sở đầu tư xây dựng, phát triển mạng lưới trường phổ thông, công tác xây dựng trường chuẩn quốc gia cũng đã được ngành GD-ĐT đặc biệt chú trọng. Tính đến cuối năm học 2011-2012, toàn ngành có 27 trường mầm non, 69 trường tiểu học, 16 trường THCS và 4 trường THPT đạt chuẩn quốc gia. Hầu hết các trường đạt chuẩn quốc gia đều có cảnh quan sư phạm khang trang, môi trường xanh – sạch – đẹp và chất lượng giáo dục được nâng lên rõ rệt, đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện học sinh trong giai đoạn mới.  

Nâng cao chất lượng dạy và học

Bên cạnh việc đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, mạng lưới trường lớp, công tác chăm lo đào tạo chất lượng học sinh mũi nhọn cũng được ngành GD-ĐT quan tâm, đặt lên hàng đầu. Chất lượng dạy và học hằng năm ở các trường phổ thông luôn tăng cao, với tỷ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp THPT duy trì ổn định 95% trở lên. Năm học 2011-2012, có nhiều học sinh đạt thành tích cao qua các kỳ thi chọn học sinh giỏi. Tại kỳ thi Olympic Vật lý châu Á tổ chức ở Ấn Độ, Trần Tấn Hoàng Bảo (học sinh lớp 12A3 Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn) giành Huy chương bạc. Toàn thành phố có 63 học sinh đoạt giải trong kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia lớp 12, gồm 3 giải nhất, 16 giải nhì, 21 giải ba và 23 giải khuyến khích; 5 học sinh đoạt giải trong kỳ thi Viết thư quốc tế UPU lần thứ 41; học sinh Đà Nẵng còn đoạt 26 Huy chương vàng trong kỳ thi Olympic truyền thống 30-4…

Tỷ lệ học sinh trúng tuyển vào các trường ĐH hằng năm cũng có những chuyển biến rõ nét. Trong đó, số lượng học sinh đỗ thủ khoa tăng qua từng năm. Trong kỳ thi tuyển sinh ĐH, CĐ năm 2012, toàn thành phố có 17 học sinh đỗ thủ khoa vào các trường ĐH, tăng 4 học sinh so với kỳ thi năm 2011. Trong số 17 thủ khoa năm nay, có 11 học sinh Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn và 6 học sinh Trường THPT Phan Châu Trinh. Ngày 27-8 vừa qua, cùng với 107 thủ khoa Hà Nội, 17 thủ khoa Đà Nẵng đã vinh dự được gặp mặt Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan tại Phủ Chủ tịch.

Ngoài ra, trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc tế, kể từ năm học 2003-2004 đến nay, học sinh Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn luôn giành những giải thưởng cao. Hàng loạt tên tuổi học sinh nhà trường như: Phạm Xuân Hòa, Đỗ Quốc Khánh, Bùi Đức Thắng, Huỳnh Minh Toàn, Nguyễn Quốc Toán, Nguyễn Bá Cảnh Sơn, Nguyễn Đình Tùng, Đinh Hưng Tư, Nguyễn Kiều Hiếu, Phạm Việt Cường, Trần Tấn Hoàng Bảo… được bạn bè trong nước và quốc tế biết đến.

Theo ông Lê Trung Chinh, Giám đốc Sở GD-ĐT, những năm qua, thành phố đã có nhiều quyết sách táo bạo, đúng đắn trong công tác chăm lo cho sự nghiệp "trồng người". Với trách nhiệm của mình, ngành GD-ĐT sẽ nỗ lực nhiều hơn nữa, đạt nhiều thành tích trong công tác dạy và học, nhằm đào tạo ra các thế hệ học sinh "vừa hồng, vừa chuyên", góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng, phát triển quê hương, đất nước.

Bài và ảnh: PHƯƠNG CHI

Xe đạp

Đường Thanh Niên, con đường chạy giữa Hồ Tây và Hồ Trúc Bạch được xem là một trong những tuyến phố đẹp nhất Hà Nội. Nhưng bạn sẽ chỉ cảm nhận được hết sự thú vị của con đường này nếu có cơ hội đến với nó vào sáng sớm. Tinh mơ, một Hà Nội xưa bỗng hiện lên trước mắt ta với từng đoàn xe đạp đa dạng về màu sắc, kiểu dáng cả cũ lẫn mới, thong dong, bình yên nối nhau suốt dọc hai chiều xuôi ngược. Bạn sẽ ngỡ ngàng với cảm giác êm ả, thanh bình của một góc thủ đô. Để rồi chẳng bao lâu sau đó, Hà Nội hiện đại lại ùa về khi toàn bộ xe đạp cùng chủ nhân của chúng biến mất, chỉ còn lại đầy chặt ô-tô, xe máy với đủ thứ âm thanh inh ỏi. Cái sự huyên náo, ồn ào ấy kéo dài cho đến tận nửa đêm.

Minh họa: HOÀNG ĐẶNG

CLB xe đạp Hà Nội "Xưa và Nay" (XN) không phải là CLB xe đạp duy nhất ở Hà Nội. Thủ đô còn có Lake Bike, MTB (CLB xe đạp địa hình) hay N.H.O.E (New House of Energy Bikes – ngôi nhà mới của những chiếc xe đạp giàu năng lượng) của giới trẻ. Thế nhưng XN được xem là CLB đông thành viên nhất, đa dạng nhất, lại thường xuyên tổ chức được hoạt động vào các sáng trong tuần trên tuyến đường Thanh Niên. Đều đặn ngày nắng cũng như ngày mưa, hơn sáu chục hội viên từ 18 đến 80 tuổi có mặt, cùng nhau đạp một vòng quanh Hồ Tây rồi chia tay để ai về việc nấy. Riêng sáng thứ bảy, chủ nhật lại là một câu chuyện khác. Hơn 8 giờ sáng, nắng đã lên cao bạn vẫn có thể thấy rất nhiều xe đạp còn lưu thông trên đường. Từng dãy xe đạp, trong đó có cả những nhãn hiệu nổi tiếng một thời như Peugeot, Aviac, Mercie dựng kín khoảng trống suốt dọc vỉa hè sát Hồ Tây. Những cuộc chuyện trò, trao đổi rộn rã khắp nơi. Thôi thì đủ thứ, từ chuyện bầu Kiên cho tới hoa hậu mới đăng quang, từ chuyện Hàn Quốc và Nhật Bản lục đục biển đảo cho tới việc xăng tăng giá. Cũng có khi chỉ đơn giản là giúp nhau chỉnh cái chuông hay dây phanh của chiếc xe đạp yêu. Và tất nhiên, bao trùm vẫn sẽ là những câu chuyện xoay niềm đam mê chung của họ – xe đạp.

Trò chuyện với họ, nhất là những thành viên mê xe cổ của CLB mới thấy nghề chơi cũng lắm công phu. Mỗi chiếc xe sưu tầm được là cả một câu chuyện dài, thậm chí ly kỳ. Một chiếc xe được coi là hoàn hảo khi tất cả các chi tiết của nó  phải đồng bộ về "tuổi tác", tức là phải cùng đời. Do vậy, một cái xe giá vài chục triệu, thậm chí cả trăm triệu là chuyện bình thường vì có khi người ta công phu tìm mua cả một chiếc xe chỉ lấy cái biển hay cái dây phanh cũ của nó. Có chiếc xe sản xuất năm 1925 được chủ nhân giữ nguyên xi từng con ốc, màu sơn. Có một chiếc xe Peugeot từng được người chủ gán nguyên một ngôi nhà trên phố Thụy Khuê để được sở hữu. Một chiếc nữa đã được sử dụng để tải gạo trong chiến dịch Điện Biên hay một chiếc đã từng có mặt tham gia đoàn diễu hành về Hội trường Ba Đình trong ngày Độc lập 2-9-1945. Ông Vũ Thành Công, còn có biệt danh là Công "Peugeot", cái tên hầu hết dân chơi xe đạp cổ ở Hà Nội đều biết đến. Từ những năm 1970, khi chiếc xe đạp là cả một gia tài, ông Công đã tìm mua từng chiếc nan hoa, tích cóp chiếc may-ơ, pê-đan, đùi đĩa, kỳ công cả năm trời lắp ráp được chiếc xe. Đam mê và tình yêu xe cứ dần lớn mãi. Cho đến thời điểm này, một mình ông sở hữu hơn 100 chiếc xe đạp mang thương hiệu Peugeot, có những chiếc hầu như không còn tìm được trên thị  trường và cả trong giới chơi xe. Ông dành hẳn một xưởng ở ngõ Văn Chương để trưng bày, sửa chữa, lắp ráp những chiếc xe sưu tầm được. Dẫu có đủ cả xe máy, ô-tô nhưng nhiều năm gần đây, ông Công thường chỉ chọn xe đạp làm phương tiện đi lại hằng ngày.

Khi mới thành lập, hầu hết thành viên CLB xe đạp Hà Nội "Xưa và Nay" là người cao tuổi, đã về hưu, coi sưu tập xe đạp như một thú vui, một môn thể thao vừa sức. Dần dần, thành phần đã mở rộng với đầy đủ cả người đi làm, đang còn đi học, có cán bộ, công chức và cả lao động tự do. Nhưng dù là ai, ở vị trí nào trong xã hội thì đến đây, họ đều có thể tìm được tiếng nói chung từ tình yêu với chiếc xe đạp.

Vừa chạm ngưỡng tuổi 30, Nguyễn Dương Hòa từng có thời đam mê tốc độ với những dòng xe máy phân khối lớn. Nhưng trong lần ngồi uống cà-phê ở một góc phố cổ, câu chuyện của những người trong giới chơi xe đạp tình cờ nghe được khiến anh tò mò tìm hiểu về thú chơi này. Thế rồi bản thân Hòa đam mê xe đạp lúc nào không hay. Bán xe máy, mua chiếc xe đạp cũ và rồi sử dụng cho tất cả các nhu cầu di chuyển khiến Hòa gặp không ít ánh mắt ngạc nhiên của người thân, hàng xóm, thậm chí cả người đi đường. Nhưng theo anh, điều cốt yếu không phải là đánh giá của mọi người mà bản thân cảm thấy thoải mái.

Theo ông Nguyễn Kim Thắng, Phó chủ nhiệm CLB, điều quan trọng hơn cả niềm đam mê với những chiếc xe ghi dấu ấn thời gian cũng là lý do khiến các hội viên CLB chăm chỉ và đều đặn đạp xe mỗi sáng là bởi họ có cơ hội "sống chậm", được ngắm một Hà Nội thanh bình, tươi mới mỗi sớm mai. Bên cạnh đó, CLB đã nhiều lần tổ chức những chuyến đi dài, thăm thú làng nghề hay những di tích ven đô. Hai lần góp mặt tại Fesival Huế, một lần tham gia vào lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, những người yêu xe đạp như ông đã tạo nên dấu ấn đẹp về một  thủ đô – thành phố vì hòa bình trong lòng du khách trong và ngoài nước.

Trong nhịp sống hiện đại, nhất là nơi phố phường đông đúc, những chiếc xe đạp đôi khi lọt thỏm giữa dòng xe cộ khổng lồ. Những chiếc xe đạp với chủ nhân của chúng được xem như những lưu dấu của một thời khó khăn. Nhưng cái sự chậm rãi, thong dong, cái sự vận động thư thái cả về tâm hồn và cơ thể đã đem lại cho họ nhiều điều khác: xả bớt được sự bức bối, ghìm bớt tốc độ và cả áp lực của cuộc sống công nghiệp. Những lời nói của anh thanh niên Vũ Dương Hòa cất lên, vừa mời gọi, vừa kiêu hãnh: "Đừng nói gì vội, bạn hãy thử một lần xem".

Ý DỊU

Cậu tôi và bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ”

Cậu tôi, nhà thơ Minh Huệ – tác giả bài thơ Đêm nay Bác không ngủ tên khai sinh là Nguyễn Đức Thái. Ông sinh ngày 3-11-1927 tại Bến Thủy, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, là con đầu trong gia đình có đến 9 người con của ông ngoại tôi, một nhà nho yêu nước ở Nghệ An.

Gia đình nhà thơ Minh Huệ năm 1975.                                                                                     Ảnh tư liệu

Minh Huệ là tên thường gọi của ông sau này, khi ông trở về sau kháng chiến. Mẹ tôi là em gái liền kề của ông và được ông dành nhiều tình cảm yêu thương nhất, bởi những năm tản cư kháng Pháp ở thành phố Vinh, cậu thoát ly tham gia hoạt động cách mạng, mẹ tôi phải nghỉ học để tăng gia sản xuất và buôn bán nhỏ, phụ giúp ông bà ngoại nuôi một đàn em… Vì những mối quan hệ đó mà suốt những năm chiến tranh chống Pháp, rồi đến chống Mỹ và sau ngày đất nước thống nhất, gia đình chúng tôi tuy ở xa nhau nhưng vẫn luôn giữ mối quan hệ gắn bó và chia sẻ cùng nhau những thăng trầm trong cuộc sống. Nhớ về cậu Huệ, tôi luôn nhớ lời mẹ dạy tôi học ở cậu sự liêm khiết, tính cần cù và luôn có trách nhiệm với con cháu. Và hơn hết, ông luôn là người tận tâm với công việc.

Cậu Huệ tham gia Việt Minh (tháng 5-1945) và cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Nghệ An (tháng 8-1945). Trong kháng chiến chống Pháp, ông hoạt động tuyên truyền, văn nghệ, tuyên huấn, báo chí ở Nghệ An, Khu ủy khu 4 và một số nơi khác. Ông  từng kinh qua các vị trí công tác như: Hội trưởng Hội sáng tác Văn nghệ Liên Khu 4; Khu ủy khu 4 (làm thư ký văn hóa cho Bí thư Khu ủy Nguyễn Chí Thanh, sau này là Đại tướng Nguyễn Chí Thanh); Trưởng Ban Thơ – lý luận phê bình, văn học dịch – NXB Văn học, Ủy viên Ủy ban Hành chính kiêm Trưởng Ty Văn hóa Nghệ An, Ủy viên Ủy ban Trung ương Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam…

Cuộc đời hoạt động nghệ thuật của ông gắn liền với hoạt động cách mạng. Ông là chiến sĩ xung kích của Đảng trên mặt trận văn hóa. Ngoài tác phẩm thơ Đêm nay Bác không ngủ nổi tiếng về đề tài Bác Hồ (đã được đưa vào sách giáo khoa) hơn nửa thế kỷ nay, ông còn nhiều tác phẩm khác đã xuất bản như Tiếng hát quê hương (thơ, 1959), Đất chiến hào (thơ, 1970), Mùa xanh đến (thơ, 1972), Rừng xưa rừng nay (bút ký, 1962), Ngọn cờ Bến Thủy (truyện ký, 1974-1979), Phút bi kịch cuối cùng (tiểu thuyết, 1990), Thưởng thức thơ viết về Bác Hồ (tiểu luận, 1992)…

Nêu những dẫn chứng trên để nói rõ hơn một điều là có dạo, người ta tưởng đã có thể sắp xếp Minh Huệ vào số "những nhà thơ một bài" như Hồng Nguyên và Hữu Loan ở Thanh Hóa; Hoàng Lộc, Thôi Hữu ở Việt Bắc; Trần Hữu Thung ở Nghệ An… – những người chỉ với một bài thơ hay thì họ đã "đứng" được với thi đàn. Với cậu tôi, trong sự nghiệp sáng tác của mình, bài thơ Đêm nay Bác không ngủ xứng đáng được coi là bài thơ hay nhất, đạt nhất về việc tạo dựng hình ảnh Bác Hồ – lãnh tụ vĩ đại và kính yêu của dân tộc. Trong một lần ra Vinh giỗ ngoại, tôi đã đến thăm cậu và được nghe ông kể về hoàn cảnh ra đời của bài thơ nổi tiếng đó cùng những giai thoại kèm theo bài thơ trong kháng chiến chống Pháp. Ông kể rằng, trong một đêm đi cùng một người bạn thân vừa trở về từ Chiến khu Việt Bắc, nghe người bạn kể những mẩu chuyện về sự quan tâm và tấm lòng của Bác Hồ đối với quân – dân miền chiến khu như chăm sóc bộ đội, dân công; chuyện Bác nhường thức ăn cho thương binh… Đặc biệt, chuyện có một anh đội viên (từ quen dùng để chỉ các chiến sĩ Vệ quốc quân thời đánh Pháp) được Bác đốt lửa sưởi ấm cho giấc ngủ ngon giữa rừng già đã làm ông xúc động để phác thảo những ý tưởng đầu tiên về bài thơ. Ít lâu sau, bài thơ hoàn thành và được Hội Văn nghệ Liên khu 4 xuất bản. Bài thơ sau đó đã được các giới từ cán bộ, trí thức, bộ đội, dân công và nhân dân đón nhận với sự trân trọng, đồng thời được đọc, ngâm trên suốt những nẻo đường kháng chiến.

Liên quan đến bài thơ Đêm nay Bác không ngủ có câu chuyện thú vị: Có lần, bạn của nhà thơ Minh Huệ là nhạc sĩ Trần Hoàn (sau này là Bộ trưởng Bộ Văn hóa) đi thăm một đơn vị dân công hỏa tuyến, bất ngờ gặp tình huống căng thẳng khi anh chị em dân công đòi trở về hậu phương ăn Tết, bất chấp sự giải thích của cán bộ chỉ huy giữa lúc chiến trường còn đang nước sôi lửa bỏng. Nhạc sĩ Trần Hoàn sau khi hỏi thăm những người dân công đó đã cầm lấy cây đàn guitar, đệm đàn ngâm bài thơ Đêm nay Bác không ngủ với âm điệu thiết tha… Tiếng thơ đã ngưng, nhưng cả đơn vị vẫn im phăng phắc, và những khuôn mặt dịu hẳn đi, như được hồi sinh. Nắm lấy giây phút xúc động đó, các cán bộ chỉ huy nhắc lại kế hoạch vận chuyển vũ khí, khí tài và lương thực, thuốc men cho bộ đội, sẵn sàng cùng bộ đội đón Tết tại chiến trường. Không chút do dự, cả đơn vị đã lên đường nhận nhiệm vụ.

… Sau này, khi đã nghỉ hưu và sống cùng con cháu tại thành phố Vinh, cậu Huệ vẫn sống thanh bạch, đạm bạc và luôn dạy bảo con cháu luôn học tập và học tập cả đời tấm gương của Bác, kể cả trong những công việc dù nhỏ nhất. Vì vậy, khi các anh chị con cậu tôi tốt nghiệp đại học, mặc dù có những người bạn nay đã giữ những vị trí quan trọng (có người giữ chức Phó Thủ tướng), cậu vẫn không hề nhờ vả ai mà luôn bảo con cháu mình phải tự đi xin việc và cố gắng phấn đấu trưởng thành. Suốt đời cậu sống không bon chen, luôn nhận phần thiệt về mình. Đến hết cuộc đời, ông vẫn luôn tự hào là người trong sạch, mà những điều đó ông học tập từ Bác trong những năm kháng chiến.

Khi viết những dòng này, cậu tôi đã mất gần 9 năm (ông mất ngày 11-10-2003). 9 năm là quãng thời gian không hề ngắn trong mỗi đời người với những biến chuyển và đổi thay. Nhưng với cậu Huệ, tôi luôn là đứa cháu lúc nào cũng ngưỡng mộ ông bởi một nhân cách lớn, đạo đức trong sáng và một đời đi theo cách mạng.

Đêm nay Bác không ngủ

Anh đội viên thức dậy
Thấy trời khuya lắm rồi
Mà sao Bác vẫn ngồi
Đêm nay Bác không ngủ

Lặng yên bên bếp lửa
Vẻ mặt Bác trầm ngâm
Ngoài trời mưa lâm thâm
Mái lều tranh xơ xác

Anh đội viên nhìn Bác
Càng nhìn lại càng thương
Người cha mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm

Rồi Bác đi dém chăn
Từng người… từng người một
Sợ cháu mình giật thột
Bác nhón chân nhẹ nhàng

Anh đội viên mơ màng
Như nằm trong giấc mộng
Bóng Bác cao lồng lộng
Ấm hơn ngọn lửa hồng

Thổn thức cả nỗi lòng
Thầm thì anh hỏi nhỏ
- Bác ơi, Bác chưa ngủ
Bác có lạnh lắm không?

- Chú cứ việc ngủ ngon
Ngày mai đi đánh giặc!
Vâng lời anh nhắm mắt
Nhưng bụng vẫn bồn chồn

Không biết nói gì hơn
Anh nằm lo Bác ốm
Lòng anh cứ bề bộn
Vì Bác vẫn thức hoài

Chiến dịch vẫn còn dài
Rừng lắm dốc, lắm ụ
Đêm nay Bác không ngủ
Lấy sức đâu mà đi!

… Lần thứ ba thức dậy
Anh hốt hoảng giật mình!
Bác vẫn ngồi đinh ninh
Chòm râu im phăng phắc.

Anh vội vàng nằng nặc
- Mời Bác ngủ Bác ơi
Trời sắp sáng mất rồi
Bác ơi, mời Bác ngủ.
- Chú cứ việc ngủ ngon
Ngày mai đi đánh giặc
Bác thức thì mặc Bác
Bác ngủ không an lòng

Bác thương đoàn dân công
Đêm nay ngủ ngoài rừng
Rải lá cây làm chiếu
Manh áo phủ làm chăn

Trời thì mưa lâm thâm
Làm sao cho khỏi ướt
Càng thương càng nóng ruột
Mong trời sáng mau mau

Anh đội viên nhìn Bác
Bác nhìn ngọn lửa hồng
Lòng vui sướng mênh mông
Anh thức luôn cùng Bác

Đêm nay Bác ngồi đó
Đêm nay Bác không ngủ
Vì một lẽ thường tình
Bác là Hồ Chí Minh!
(1951)

CHUNG ANH

Nhìn người

Đại học Stanford hiện nay được xếp là một trong 5 đại học tốt nhất thế giới. Có một giai thoại về sự ra đời của ngôi trường danh tiếng này. Ý nghĩa chính của câu chuyện là không nên đánh giá người khác qua vẻ bên ngoài "chớ xem mặt mà bắt hình dong".
 
Một phụ nữ trong bộ trang phục áo bằng vải lanh kẻ sọc và chồng mình trong bộ com-lê giản dị đã mòn xơ cả chỉ, xuống ga tàu ở thành phố Boston và rụt rè đến trường Đại học Harvard. Do bận rộn và không quen với công việc này nên hai người không hẹn trước với nhà trường. Trong chốc lát, cô thư ký của thầy hiệu trưởng nghĩ rằng những người ở nông thôn, lạc hậu về văn hóa như thế này không có việc gì phải bước chân vào chốn thiêng liêng của Đại học Harvard.

Cô thư ký mặt mày cau có. Người đàn ông nói nhẹ nhàng:

- Thưa cô, chúng tôi muốn gặp thầy hiệu trưởng.

Cô thư ký gắt gỏng:

- Ông ấy bận rộn cả ngày.

Người phụ nữ mặc áo lanh kẻ sọc khẽ khàng:

- Vâng, chúng tôi sẽ đợi.

Suốt hai giờ trôi qua, cô thư ký không thèm để ý đến họ, trong lòng hy vọng rằng hai người khách quê mùa rốt cuộc sẽ nản lòng mà bỏ đi.

Nhưng hai người khách trong im lặng vẫn không đi. Và cô thư ký thì nản lòng, cuối cùng quyết định phải quấy rầy vị hiệu trưởng, mặc dù đó là công việc thường ngày mà cô luôn luôn thấy tự hào mỗi khi làm. Cô nói với vị hiệu trưởng:

- Thưa thầy, thầy có thể tiếp họ, chắc họ chỉ gặp được thầy ít phút rồi họ sẽ đi ngay.

Vị hiệu trưởng thở dài bực tức, rồi miễn cưỡng gật đầu. Ai đó ở vào vị trí quan trọng như ông thì rõ ràng không có nhiều thời gian để tiếp họ. Mấy tiếng đồng hồ qua, ông cảm thấy rất khó chịu chiếc áo vải lanh sọc và bộ com-lê đã sờn chỉ cứ làm cho căn phòng đợi của ông trở nên bừa bãi.

Vị hiệu trưởng với gương mặt lạnh lùng đầy vẻ nghiêm nghị đi khệnh khạng về phía cặp vợ chồng. Người phụ nữ nói với vị hiệu trưởng:

- Thưa thầy, chúng tôi có một đứa con trai đã từng theo học ở Trường Đại học Harvard một năm. Nó thực sự yêu mến ngôi trường này. Thời gian được học ở đây với cháu là những ngày hạnh phúc. Thế nhưng, cách đây một năm, cháu đột ngột qua đời vì bạo bệnh. Và vợ chồng tôi rất muốn xây dựng ở một nơi nào đó trong khuôn viên trường một công trình để tưởng nhớ con trai mình…

Vị hiệu trưởng không động đậy, ông đã bị sốc. Ông nói một cách nặng nề:

- Thưa bà, chúng tôi không thể dựng tượng cho mỗi sinh viên đã từng theo học ở Harvard rồi sau đó bị chết. Nếu chúng tôi làm như vậy thì ngôi trường này sẽ trông giống như một nghĩa trang!
Người phụ nữ nhanh chóng giải thích:

- Ồ, thưa thầy không phải như vậy. Chúng tôi không có ý định xây dựng một bức tượng. Chúng tôi nghĩ là sẽ xây một tòa nhà tặng cho nhà trường để lưu niệm về người con của mình…

Vị hiệu trưởng trợn tròn con mắt. Ông liếc nhìn chiếc áo vải lanh sọc và bộ com-lê đã sờn chỉ rồi thốt lên:
- Một tòa nhà! Ông bà có tưởng tượng được một tòa nhà trị giá bao nhiêu không? Chúng tôi phải đầu tư hơn 7,5 triệu USD cho một phòng thí nghiệm vật lý ở Harvard.

Người phụ nữ im lặng một lát. Vị hiệu trưởng có vẻ hài lòng. Bây giờ, ông có thể rời khỏi họ. Người phụ nữ quay lại phía chồng và nói nhỏ:

- Bắt đầu xây một trường đại học tất cả chỉ tốn ngần ấy thôi sao? Tại sao chúng ta không xây một trường đại học riêng để tưởng nhớ đến con mình?

Người chồng gật đầu đồng ý.

Khuôn mặt của vị hiệu trưởng bỗng trở nên bối rối và lúng túng. Và ông bà Leland Stanford đã quay về. Sau đó, vào mùa thu 1885, họ đến thành phố Palo Alto, bang California, nơi đó họ lập nên trường đại học mang tên mình, một đài tưởng niệm để tưởng nhớ đứa con thân yêu của mình mà trường Harvard đã chối từ.  

Q.Đ st